Tag Archives: Hausnarketa

Zarzuelaren zergatiaz

(Eguneko bigarren mezua, badakit. Ez da errepikatuko, lasai)

Batzuetan zalantzan jartzen dut zergatik egiten dudan zarzuela.

16 urterekin hasi nuen abentura, irakasten ahalegintzen zen kantu irakasleak La Tabernera del Puerto obra ederrean papel garrantzitsu xamarra eskaini zidanean. Obra ederra da, geurea delako, euskal doinuez eta doinu ederrez blai dagoena. Eta urte hartan deskubritu nuen antzerkia. Antzezle frustratua bihurtzen hasi nintzen urte hartan (idazle frustratuari batu zaiona). Deskubritzen hasi nintzen antzerkiak garapen pertsonalean ematen zidan guztia. Deskubritu nuen neure buruarekiko seguruago sentitzen nintzela. Deskubritu nuen… eta deskubritzen jarraitzen dut.

Eta hori bihurtu zen zarzuela, garapen pertsonal-artistikorako tresna eta jolas.

Zer iruditzen zaidan zarzuela? Ba genero “erraza”, antzerki eta opera bitarteko zerbait. Biak gustuko ditudanez, ba generoa bera gustuko izan beharko nuke. Arazoa da, baina, zarzuelako obrak ez direla oso “gureak”. Horrez gain, argumentuak atzerakoiak dira orokorrean, eta batzuetan musika da libratzen den bakarra. Arrazoi pisutsuak zarzuela ez egiteko. Hala ere, zarzuelaren bueltan dozenaka lagun biltzen dira, ideologia ezberdinekoak, benetan aberasgarria. Eta herriak 2.000 sarreratik gora erosiz eskertzen du urteroko ahalegina. Herrigintza ere bada, neurri batean.

Tresna eta jolasa izatea, herrigintza eta herriaren esker ona alde batetik, eta oinarri duen kultura eredua eta bultzatzen dituen balioak bestetik. Faktore askok jartzen dute jokoan balantzaren oreka.

“Asier ETA biok” dokumentalaz

Atzo “Asier ETA biok” ikusi nuen. Ausarta iruditu zitzaidan, lotsaz (edo beldurrez, zeinek daki) azaleratu ez ditugun zalantzak planteatzen dituelako, besteak beste. Zentzu horretan, Aitor Merino naturaltasunez, zintzo, mintzatzen zela iruditu zitzaidan. Eta miresgarria iruditu zitzaidan. Miresgarria, sarriegi ixiltzeko joera hartu dugulako, alde batean edo bestean izanda. Aldeek, zoritxarrez, oraindik ere zentzua duten gure herrian.

Hala ere, sinetsi nahi dut “nirekin edo nire aurka” diskursoa alde batera uzten ari garela pixkanaka. Batzuk beste batzuk baino indartsuago, beharbada. Ziur naiz ostiralekoak, baita dokumentalak ere (bakoitzak bere neurrian), bide onetik goazela erakusten digula. Aurrera bolie!

Mitoak mito

Elkarrizketa mugatu (140 karaktere) baina interesgarriak ari gara egunotan sarean izaten, kooperatiben eta bailararen bilakaeraren inguruan. Hedoi Etxartek Argiako artikulu baterako esteka ere eman digu, gomendagarria benetan (eskerrik asko, portzierto).

MONDRAGONen bilakaerak hainbat gako izan ditu, egungo egoerara arteko garapena hainbat faktoreren menpekoa dugu. Ormaetxeak dioen bezala, diktadura garaian kooperatibek zuten izaera oxijenatzailea galdu du, eta “demokrazia” izatera ohitu gara. Arrunt, natural, ikusten dugu erakundeak demokratikoak izatea. Arrasatear gisa hala ikusten dut akaso. Beharbada horrek gure eskubideei balioa kentzea eragin digu. Eta ahantzi dugu eskubideez gain betebeharrak ere baditugula. Erantzukizunak.

Ez da demokraziaren balio galtzea bakarrik. Merkatua aldatu zaigu. Filialak ditugu, merkatu kapitalistan seko murgildu gara. Ez litzatekeela hala izan beharko? Ez dakit, zaila zait erantzun bat ematea. Berrian aipatzen nuen hirugarren ildotik gertuago nagoela uste dut. Bihar kontrakoa esan dezakedan arren.

Ongizate (sozio)ekonomikoak borrokarako grina ere baretu digula askok diote. Euskararen ofizialtasunarekin borrokarako kontzientzia galdu dugun gisara. Hala ere, uste dut Debagoienak mantendu duela lanerako grina. Badugu euskalgintza, badugu komunikabide indartsua, badugu unibertsitatea, badugu kultura mugimendua, baditugu… hamaika gauza. Hobeak izan litezkeela? Ziur. Lan gogorrago egin genezakeela? Ziur. Ez dugu sekula perfektuak garela esango, guztiok dakigu hobetzeko gauza asko ditugula. Baina lorpenak ere ikaragarriak izan dira.

Desbideratzen ari naiz, hala ere. Arrasateko Kooperatiben Esperientzia ez da 40 urteko gainbehera izan, hori da esan nahi nuena. Ez ditzagun gauzak muturretara eraman. Kontzientzia galdu dela? Akaso. Inplikazioa ere bai? Baliteke. Baina aizue, mugimendu kooperatiboa sortu zenean kooperatibetan gogor lanean aritu ziren guztien inspirazioa ezin dugu filosofikoa izan zela pentsa. Enpresagintzan egin genuen bideo honetan sumatzen da. Oinarri filosofikoak bazirela, ados, baina gosea zen nagusi. Jateko gehiago izateko frigorifiko gehiago produzitu behar baziren, produzitu egingo ziren. Eta punto. Ez dezagun mitifikatu. Jarrai dezagun eraldaketa bilatzen, ondo egindakoa gogoan izanez eta erronka zahar eta berriei gogoz aurre eginez.

 

CIRIEC Helduak from enpresagintza on Vimeo.
 

 

Aurrerakinen jaitsiera kooperatibetan

ELAk esan berri du aurrerakinen jaitsierak ez dakarrela soluziorik, eta badirudi beste erakunde eta enpresen politiken errua MONDRAGONi leporatzen diola. Beno, ba haserretu nau, pixka bat bada ere. Ez dut nahi berbagai hartzea sindikatuek kooperatiben sorreratik hona izan duten rola, ikuspegi asko daudelako, errealitate ezberdin asko, eta ez nukeelako jakingo guztia arrazoitzen. Baina gaurkoan gutxienez kooperatibetan aurrerakinen jaitsieraren inguruan idazteko probestuko dut.

Arrasateko Kooperatiba Esperientzian zehar aurrerakinen jaitsiera planteatu da zailtasunei aurre egiteko. Bazkideen artean aplikatzen den neurria da, ebentualak onartzera behartuta ez daudena. Hala ere, zenbait kooperatibetan elkartasuna eskatzen zaie ebentualei (ez gara oraingoan horri buruz eztabaidatzen hasiko, luze joko luke-eta). Kasu horretan, zenbait kooperatibek kooperatibarengan inbertitutako baliabideak itzultzea eskaintzen diete ebentualei, kooperatibako bazkide izaten amaitzen ez duten kasuetan.

Aurrerakinen jaitsiera hau ulertu behar da lan-bazkideak langile eta enpresari gisa duten izaera bikoitzarekin. Izan ere, langileek beraiek onartzen dituzte neurriak, planteatzen dituzte soluzioak. Langile bezala kaltegarriak izan daitezkeenak, baina jabe gisa positiboak. Esaterako, eskaera mantentzen denean baina gastuak gehiegizkoak direnean, batzuetan aurrerakinak jaistea beharrezko bilaka liteke, beti ere behin-behineko neurri gisa. Beraz, ez dut uste abantailarik ez dutenik. Bestela jabe-langileek ez lituzkete jaitsierak onartuko.

Enpresa kapitalista batzuek eta Jaurlaritzak neurriok aplikatzea bere langileen artean beste kontu bat da. Egia da kooperatibek malgutasuna dutela, eta halako neurriak aplika ditzaketela (langileek beraiek onartzen dituzte, gogoan izan), baina kooperatibetan irabaziak daudenean bazkideen artean banatzen dira (langileriaren %80aren artean gutxienez), eta kasu batzuetan ebentualek ere jasotzen dituzte irabaziak. Beraz, bestelako erakundeetan murrizketa/malgutasun neurri hauek aplikatuko balira, aberastasun garaian ere erantzukizun berarekin jokatu beharko litzateke. Hori litzateke, nire ustez, egoki eta zuzenena.

Badakit mezu honekin ados ez egotea oso posible dela. Baina aizue, beti ezin idatzi gauza arrazional eta neutralak, ala?

Ikurrak lausotzen… eta ezinegona zabaltzen

Fagor Etxetresnak, edo ULGOR. Historikoa eta esanguratsua Arrasaterentzat. Urtetan lekuko ekonomiaren bultzatzaile. Ez da soilik kooperatiba bat. Ez da soilik etxetresnak egiten dituen enpresa bat. Cerrajera izan zen gisara, Fagor Etxetresnak ikurra da Arrasaterentzat. Beste enpresa eredu bat, berdintasuna oinarri duena, eraldaketa soziala helburu eta izateko funtsarekin jaio zena. Hori guztia da. Ikur bat. Beste enpresa txiki askoren motorra ere bai. Mundu osoan ezagun egin den “mirariaren” lehen fruitua (el milagro Mondragón deitua).

Ezinegona, urduritasuna, ezjakintasuna, gatazkak, etsipena. Zenbat sentsazio gogor eta… erreal, eguneroko. Erraza da maiz kanpotik gauzak ikustea. Eta iritzia ematea. Bakoitzak du bere egia, bakoitzak du bere perspektiba. Batzuk kudeatzaileak kritikatuz, beste batzuk ez-kudeatzaileak kritikatuz. Errudun bila. Errua nori bota dugunean errazago direlako halakoak jasatea.

Desadostasunak desadostasun, arazoak arazo, herriarentzat, Arrasate eta Debagoieneko kooperatibismoarentzat, sinboloa dugu ULGOR. Eredu sozioekonomiko alternatiboarengan sinesten dugunontzat, ikurra. Erreferentzia. Horregatik, tristuraz irakurtzen ditut berriak eta entzuten ditut zurrumurruak.

Metaforarik edota ondoriorik gabe, halaxe bukatuko dut gaurko mezu hau.